Öz Türkçe'den Kelimeler - Sözler

📝 Kaşgarlı Mahmud'tan Derleme​

• A
• Abacı: Canavar (çocukları korkutmak için)
• Acırgan: İnsanı acıktıran şey
• Ağartgı: Biraya benzer içki, bira anlamında kullanılabilir.
• Ağı: Hazine Ağıcı: Hazinedar
• Ağu: Zehir
• Ajlan: Bukalemun
• Acun: Evren
• Alavan: Timsah
• Alpagut: Saldırgan yiğit
• Amaçlık: Poligon
• Anık: Hazır
• Argı: İki dağ arası
• Arsal: Kızıla çalan sakal veya saç, kızılımsı
• Ataç: Bol keseden atan
• B
• Basan: Mevlütte verilen yemek
• Basut: Yardım
• Barçın: Kumaş
• Batman: Kilo
• Beçin: Maymun
• Begni: Bira
• Beyeç: Otoriter, artislik taslayanlara da denir aynı zamanda
• Belemek: Beşiğe sağlamca yatırmak
• Bıçal: Sünnet edilmiş
• Biti: Kutsal kitap
• Boğsuk: Kelepçe, Pranga
• Boğuk: Guatr
• Bödümek: Dans etmek
• Bögen: İktidarsız
• Böke: Büyük yılan, ejderha
• Bulgaş: İtaatsizlik, başıbozukluk
• Bük: Fundalık
• Bürük: Heybenin ilmeği yada donun uçkuru gibi şeylerin ucuna sarılan sicim.
• Ç
• Çagır: Meyve Suyu (Juice)
• Çamuk: İftira atan insan
• Çanaç: Kadınsı, efemine erkek
• Çakır: Mavi
• Çerlik: Gözü bozuk kimse
• Çık: Metre
• Çivit: Renk
• Çivgin: Doyurucu ve besleyici
• Çığan: Teyze oğlu (kuzen)
• Çomuşluk: Tuvalet
• Çöküt: Kısa
• Çurnu: Müshil
• E
• Ekek: ******
• Em: İlaç
• Emlemek: Tedavi etmek, iyileştirmek
• Eniç: Katarakt
• Erinmek: Üşenmek
• Esrük: Sarhoş
• Eşiç: Tencere
• Evzemek: İftira atma
• G
• Girgeş: Ev arkadaşı
• Göçürme: Taşınabilir, Portatif
• Gökşin: Mavi
• Görk: Güzellik
• Gözgü: Ayna
• Güzemek: Sonbaharı geçirmek
• I
• Iyınçı: Uzun süre toplu bırakıldıktan sonra salınan saç
• İ
• İgemek: İsyan etmek
• İlenç: Beddua
• İnanç: Güvenilir
• İrince: Günah
• İştonlanmak: Don giymek
• K
• Kedrim: Derisi sıyrılmış
• Keler: Kertenkele
• Kemlenmek: Hastalanmak
• Keneşmek: Fikir alışverişi, istişare
• Keriş: Kavgada direnç gösterme
• Kesbe: Tazminat
• Kibe: Birkaç gün
• Kömeç: Lavaş (Yassı Ekmek)
• Kösrek: Misafiri sevmeyen
• Kötlemek: Ters ilişkiye girmek
• Küg: Şiirde ölçü
• M
• Mançı: Zanaatkarın zanaatının ücreti
• Bengü: Sonsuz
• Murç: Karabiber
• Mungan: Boşboğaz, Geveze
• Muyan: Sevap
• O
• Obuz: Engebeli arazi
• Olut: Orta yaşlı, olgunluk evresini yaşayan insan
• Ormak: Ot biçmek
• Orulanmak: Aşırı övünüp böbürlenmek
• Osayık: İhmalkar
• Oksunmak: Pişmanlık duymak
• Oksun: Pişman
• Ozuk: Yarışta önde giden
• Ö
• Öçeşmek: İddaaya girmek
• Ökünmek: Pişman olmak
• Olsamak: Olmasını istemek
• Ölütçü: Katil
• Örgüç: Saçayağı
• Ört: Alev
• K
• Kalgulamak: Suyun üstünde yüzmek
• Kamu: Tümü
• Kangı: Neşter
• Kancık: Dişi
• Kanda (Günümüzde Ege şivesinde Hana olarak kullanılmaktadır): Nerede
• Kapaklık: Bakire
• Kapış: Yağma
• Kak: Kurutulmuş erik vb. meyveler
• Kara Orun: Mezar
• Karayağ: Petrol
• Kart: Yaşlı
• Karıtmak: Yaşlandırmak, ömründen çalmak
• Katcak: Nehrin kollarının birleştiği yer
• Kavık: Sidik torbası
• Kav: Tutuşturucu madde
• Kı veya Gı: Seslenme bildiren bir ilgeç Örnek: Beri gelin gı. (Günümüzde Ege şivesinde halen kullanılmaktadır.)
• Kılınç: Kişinin yaradılıştan gelen bir özelliğini anlatmak için kullanılır. (Sözcüğün kökü kılmak, Allah tarafından kılınmış olan şey anlamında)
• Kırpas: Saçının bir kısmı dökülüp, tepesi açılmış kimse
• Kıv: Talih, şans
• Kızgırmak: Bir adam bir ibret verici bir ceza verip onun bu işten ders almasını sağlamak
• Kızgıt: Herkesin gözü önünde gerçekleştirilen ibret verici bir ceza
• Köp: Keyif
• Kopurgan: Madenci
• Koşuk: Şiir
• Kumuk: At gübresi
• Kunçuy: Prenses
• Kur: Düzey
• Kurç: Sağlam
• Kuruksak: Mide
• Kutalmak: Bahtı dönmek
• Kuyaş: Çok sıcak hava, çok parlak güneş ışığı
• S
• Sağ: Akıl, anlak (Sağduyu sözcüğü buradan geliyor olabilir)
• Sağdıç: Sağdıç, dost
• Sakrak: Kadeh
• Sakızak: Giysiye bulaşan herhangi bir yapışkan madde
• Sakızaklı: Üzerine yapışkan madde bulaşmış
• Sarsal: Gelincik
• Sasımak: Buruk bir koku yaymak
• Sav: Her türlü hikaye, kıssa, söz, hatta hadis
• Serker: Haydut, eşkiya
• Sıyık: Dişlerin arasındaki boşluk
• Sırça: Cam
• Sızlak: Dişi sızlatacak kadar soğuk veya sıcak
• Siğmek: İşemek
• Somlum: Hiç Türkçe bilmeyen. Somlamak: Türkçe olmayan bir dil konuşmak
• Söke: Dizlerinin üstünde oturma biçimi
• Sökel: Hasta
• Sökmen: Savaşçı
• Sörçek: Akşam toplantısı, söyleşisi
• Subı\Söbü: Uzun ve sivri olan herhangi bir şey. (Örnek: Yuvarlak görünmeyen kafaya söbü baş denir)
• Subran: Çok uzun, en uzun şeyler için kullanılır. Örneğin, minareler için ama günümüzde gökdelenler için kullanılabilir.
• Süçik: Şarap
• Sürtük: Lezbiyen
• T
• Tadu: Fıtrat
• Talkık: Sıradağların çakıştığı yer, işleri tıkayan bir sorun
• Damaklık: Bir kişinin yiyeceği kadar bir sofra
• Tamu: Cehennem
• Tap: Yeterli
• Tapça: Platform, üzerine basılan yükselti
• Taplamak: Kabul etmek, Razı olmak
• Tarımak: Tarlayı ekmek, işlemek
• Tatganmak: Bir yemeği çok lezzetli bulmak
• Tavılgı: Hünnap
• Taylan: Zarif ve güzel, çehresi temiz, giysileri şık kimse. Genellikle gençler için kullanılır
• Daz: Dazlak, kel
• Teyin: Zaman
• Değme: Tek başına kullanılmaz, herkes anlamındadır. Örneğin: Değme kişi herkes anlanıma gelir
• Telmirmek: Bir şeyi arıyormuş gibi sağa sola bakınmak
• Tenik: Hava
• Tenitmek: Bir şeyi göğe doğru atmak
• Tepizlik: Haset
• Tepsetmek: Birisini başkasını kıskanmaya kışkırtmak
• Terk: Acele Terklemek: Hızlandırmak
• Terkin: Acil, çabuk
• Tergi: Kurulu sofra
• Tılak: Bahane
• Tin: Ruh, nefis
• Tonga: Kahraman
• Tör: Evin başköşesi
• Tuyun: Muhtar
• Tumakı: Nezle
• Turulak: İkamet edilen yer
• Tutguç: Kahvaltı
• Tutmaç: Adamı tok tutan, sıkı yiyecek
• Tuyuk: Kilit gibi sımsıkı, cimri insan için de bu sözcük kullanılır.
• Tüylek: Hayvanlarının tüylerinin döküldüğü mevsimi anlatmak için kullanılır. Ör: Tüylek mevsimi
• Tümenbin: Milyon
• Tünek: Hapishane
• Tümrük: Tef
• Tüşlük: Teneffüs
• Tüzgürmek: Armağan vermek
• Tüzün: Yumuşak huylu (halîm)
• U
• Uçmağ: Cennet
• Uymak: Şakird, çırak
• Udukluk: Cehalet
• Ugan: Her şeye kadir anlamında, Allah için kullanılabilir örneğin
• Uğur ola: Yolculuk için kullanılır, gidene denir.
• Ulınç: Dolambaçlı, kıvrımlı
• Umay: Plasenta
• Ukuş: Akıl
• Ukuşmak: Anlamak
• Uruk: Tane, tohum
• Urunç: Rüşvet
• V
• Vurunmak: Dövünecek kadar pişman olmak
• Uşak: Küçük, Bebeklere de uşak denir (Türkçede belki ufak olarak kalmış olabilir)
• Utru: Karşı karşıya olma durumu
• Uvut: Haya, utanma
• Uygur: Kendi kendine yetebilen, kendini idare edebilen
• Ü
• Üjük: Hece
• Üleşmek: Paylaşmak
• Ülgü: Tedbir, önlem
• Ümük: Kafanın yumuşak yeri, bıngıldak
• Ünlemek: Çağırmak
• Üstermek: Karşı çıkmak
• Üşkürmek: Hatırlamak
• Ütmek: Yakmak (Bugün hala kelle ütmek sözü geçerlidir)
•  
• Yaçanmak: Bir işte başarısız olup mahcup olmak
• Yağız: Koyu kahverengi, kızıl ile siyah arasındaki bir renk
• Yağmurçıl: Yağmur alan yer
• Yalalmak: Yapmadığı birşeyle suçlanmak
• Yalvaç: Peygamber
• Yalnık: İnsan
• Yapçın: Zamk, yapıştırıcı
• Yarmak: Para
• Yasağaç:Hamur tahtası
• Yaş: Taze
• Yavlak: Kötü
• Yahşı: İyi,güzel, hayırlı
• Yazı: Açık arazi, ova
• Yazık: Günah
• Yazıklı: Günahkar
• Yek: Şeytan
• Yelpik: Cin çarpması
• Yelvi: Büyü, sihir
• Yemiş: Meyve
• Yen: İnsan bedeni
• Yepgil: Mor
• Yerçi: Deneyimli rehber, gezilerde anlatım yapan kişi
• Yerdeş: Hemşeri
• Yezmek: Devriyeye çıkmak
• Yezek: Devriye
• Yezne: Enişte (Kız kardeşin kocası için sadece)
• Yılkı: Dört ayaklı çiftlik hayvanlarının hepsine birden yılkı denir
• Yıplamak: Kıl almak, epilasyon yapmak
• Yıpılgı: Epilasyon
• Irak: Uzak
• Yırçı: Mezar
• Yırçılık: Mezarlık
• Yiçi: Terzi (Yi: Dikmek anlamına gelir)
• Yitik: Kayıp
• Yoğ: Ölünün ardından verilen yemek
• Yonamak: Birini birine şikayet etmek, yaptığı bir kötülüğü anlatmak
• Yozamak: Bir hayvanın o sene doğurmadığını anlatmak için kullanılır.
• Yümek: Yıkamak
• Yugruş: Vezir
• Yula: Kandil (ışık saçan kandil anlamında)
• Yuluk: Fidye
• Yulun: Omurilik
• Yunçık: Zor durum
• Yükünç: Namaz
• Allah’a yükünmek: Namaz kılmak (yükünmek: eğilmek,secde etmek gibi bir anlama gelir, kıpçak ağzında deyimleşmiş ve namaz kılmak anlamını almıştır.)
• Yülgen: Berber, Kuaför (Tıraş eden kimse)
• Yülmek: Tıraş etmek
• Yürekli: Cesur
•  
• 📝 EKLER
• -gil: Şu anki –gen eki örneğin, üçgenin öztürkçe karşılığı üçgildir.
• -(g)ak: Araç-gereç yapma eki örneğin, ormak sözcüğünden or(g)ak türemiştir.
• -kına: çok anlamında Örnek: Azkına: Çok az. Çokkına: Çok fazla
• -yürü(mek): Türkçemizdeki –yor eki
•  
  

  📝 Orhun Türkçesinden Derleme

  Ekinti: Saniye

• Öküş: Çok
• Kunlamak: İntikam Almak Kun: İntikam
• Bediz: Resim
• Emgek: Bela
• Gölük: Araba (otomobil olarak kullanılabilir)
• Uruğsıratmak: İmha etmek
• Tayğun: Erkek evlat
• Aymak: Hüküm sürmek
• Yiş: Ağaçlı dağ
• Yalma: Kaftan
• Koryan: Kale gibi koruyucu bir yer, etrafın kapalı olduğu yer
• Bünmek Tekme atmak
• Anıtmak: Birşey yapmadan, bir işe yaramayacak biçimde boş boş bakmak
• Urumak: Birleşmek
• Korağ: Cenaze
• Yıs: Ağaçlıklı Dağ
• Ikıtmak: Barınacak yer vermek?
• Seyi: Her
• Siğit: Yas
• Adınç: Harika, mükemmel
• Adınçsamak: Çok etkilenmek, görkeminden şaşakalmak
• Kür: Hile Kürlü: Hileli iş Kürlük: Hilebaz
• Esi: Lady, zarif bayanlar için kullanılabilir
• Ödüş(Öyüş?): Zaman
• Başatmak: Komuta etmek
• İçgermak: Kale gibi bir yeri fethetmek
• Yabrımak: Bir kişinin kötü bir kişi olması, kişiliğinin kötüleşmesi
• Anğu: Ceza
• Taplamak: Kabul etmek
• Tapı: Anlaşma
• Yeme: Ve, Ayrıca, da gibi anlamları karşılar
• Balbal: Heykel
• Ötük: Rica
• Tuk: Bariyer, Tuğar sözcüğü de zamanla duvara dönüşmüştür (Tu eyleminden türemişlerdir.)
• Kulmak: Duymak (Aynısı Fincede kuule olarak duymak anlamına gelmektedir.)
• Korugan: Kale
• Bark: Bina
• Bulgamak: Başkaldırmak, isyan etmek
• Emgek: Bela, zarar
• Iramak: Uzağa gitmek, uzaklaşmak
• Bozgun: Fırtına
• Yelme: Öncü kıta
• Öküş: Çok
• Geçginmek: Affetmek
• Anıtmak: Tehdit etmek
• Ülük: Kader
• Yonşurmak: Bir toplulukta çıkan iç karışıklık sonucu o topluluğun kendi içinde ölümlü savaş çıkması
• Yol: Kez (Bugün hala kullanılır halk dilinde)
• Teğri: Bir yerin çevresinde,
• Tüket: Tamamı (Örnek: Savımın tüketi işitilsin: Sözümün tamamı duyulsun.)
• Kalısız: Tamamen (Geride kalan olmadan anlamında)
• Erdinmek: Aşmak, sınırı geçmek, sayıca aşırı olmak
• Haçan: Ne zaman (Günümüzde Karadeniz ağzında korunmuştur)
• Uyu: Bir olayı takip eden bir olay için kullanılan “ve” sözcüğünü karşılar. Örnek: Eğer ben kalkmasaydım uyu(ve) seni görmeseydim. Kökü uymak eylemidir.
• Ödükmek: Hatırlamak
• Kopun/Hepin:Hep birlikte