Ozon Tabakasının İncelmesi Nasıl Olur?

-A A +A

Kitap Kategori: 

Ozon tabakasındaki incelme halk arasında ozon tabakasının delinmesi şeklinde ifade edilmektedir. Buradaki delik bildiğimiz delik şeklinde değil ozon tabakasının incelmesini belirtmektedir.

Ozonosfer ya da Ozon Tabakası, Stratosferin üst kısmında bulunan tabakadır.

Atmosferin ve Ozon Tabakası

Atmosferin ve Ozon Tabakası

Ozon Tabakası Güneş'ten gelen morötesi ışınlardan olan UV-B ve UV-C gibi zararlı ışınları tutar. Ozon tabakasının bu işlevi hayati açıdan çok önemlidir. Çünkü UV-B ve UV-C ışınları ölümcüldür.

Güneş’ten gelen morötesi ışınlar atmosferin üst katmanlarındaki oksijen moleküllerinin (O2) parçalanmasına neden olur. Bu sürecin sonunda ortaya çıkan oksijen atomları ile oksijen moleküllerinin tepkimeye girmesiyle ozon (O3) molekülleri sentezlenir:

O2 + O → O3 

Ozon Molekülü

Ozon Molekülü

Ozonun Oluşumunun Şematik Gösterimi

Ozonun Oluşumunun Şematik Gösterimi

Ortaya çıkan ozon moleküllerinin bazıları morötesi ışığı soğurarak (ters tepkime ile) oksijen atomlarına ve oksijen moleküllerine parçalanırken bazıları ise oksijen atomları ile tepkimeye girerek oksijen moleküllerini oluşturur:

O3 + O → 2 O2

Atmosferin üst katmanlarında meydana gelen bu süreçler, Güneş’ten gelen morötesi ışınların ısıya dönüşmesine neden olur. Yüksek enerjili morötesi ışınlar, insanlar ve diğer canlıların sağlığını tehdit edebileceği için ozon tabakası çok önemlidir. Ancak günümüzde atmosfere karışan çeşitli maddeler ozon miktarının azalmasına neden oluyor ve bu durum ozon incelmesi olarak adlandırılıyor.

Ozonun parçalanmasına neden olan maddeler arasında hidroksil (OH-), azotmonoksit (NO), klor (Cl) ve brom (Br) sayılabilir. Bu maddeler hem doğal süreçler sonucunda hem de insan faaliyetleri sonucunda atmosfere karışırlar. Ancak doğal süreçler zaten doğal dengenin bir parçası olduğu için atmosferdeki ozon miktarının azalmasının bir nedeni olarak görülmez.

İnsan faaliyetleri sonucunda atmosfere karışan ve ozon moleküllerinin parçalanmasına neden olan maddelerin başında kloroflorokarbonlar (CFC’ler) gelir. Bu moleküller kolaylıkla atmosferin üst katmalarına ulaştıktan sonra Güneş’ten gelen ışınlar tarafından parçalanır ve ozon moleküllerinin oksijen moleküllerine dönüşmesine neden olan maddeler ortaya çıkar. Örneğin CFCl3 molekülünün parçalanmasıyla klor atomları ortaya çıkar:

CFCl3 → Cl + CFCl2

Bu klor atomlarıysa ozon moleküllerinin parçalanmasına neden olur:

Cl + O3 → ClO + O2

ClO + O3 → Cl + 2 O2

Bu iki tepkime sonucunda iki ozon molekülü üç oksijen molekülüne dönüşürken klor atomlarıysa harcanmaz. Dolayısıyla bir klor atomu tekrar tekrar tepkimeye girerek çok sayıda ozon molekülünün parçalanmasına neden olur. Üstelik bir klor atomunun yıllarca atmosferin üst katmanlarında kalması mümkündür.

Dünya CFC Kullanımı (Yıllara Göre)

Dünya CFC Kullanımı (Yıllara Göre)

Ozon tabakasının incelmesiyle yeryüzüne ulaşan morötesi ışık miktarı artar. Bu durumun en önemli sonuçlarından biri, bazı kanser türlerinin insanlarda daha sık görülmesidir. Ayrıca yeryüzüne ulaşan morötesi ışık miktarı arttıkça atmosferin alt katmanlarındaki ozon moleküllerinin miktarı da artar. Her ne kadar atmosferin üst katmanlarındaki ozon molekülleri morötesi ışınların yeryüzüne ulaşmasını engelleyen bir kalkan görevi görse de ozon moleküllerinin kendileri zararlıdır.

Güney Kutbundaki Ozon Tabakası Değişimi

Güney Kutbundaki Ozon Tabakası Değişimi

Ozon tabakasındaki incelmenin sonuçları

Ozon deliğinin ana sonucu yeryüzüne daha fazla UV ışınının (özellikle çok tehlikeli olan UV-C) ulaşmasıdır. UV ışınları güneş yanıklarına, deri kanserine sebep olabilir, gözlere zarar verebilir (katarakt) ve insanlarda bağışıklık sisteminin zayıflamasına neden olabilir. Bilindiği gibi bağışıklık sistemi hastalıklara karşı koymamızı sağlayan bir sistemdir. Bu sistem zayıfladığı zaman hastalıklarla savaşma yeteneğimiz de zayıflamış olacaktır.

UV ışınları sadece sağlığımızı etkilemekle kalmaz çevre üzerine de olumsuz etki yapabilir. Tarımsal üretimi azaltabilir, ayrıca deniz besin zincirini bozarak balık nüfusunu etkiler.

Antarktika üzerindeki ozon deliğinin kapladığı alan, ABD’nin yüzölçümünden daha büyüktür ve buranın tekrar doldurulması için on milyonlarca ton ozon gerekir. Bu miktarda ozonun nakliyesinin maliyeti bile astronomik olur.


Kaynak:

bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/ozon-incelmesi, son erişim: 02.04.2019 - 14:25
tr.wikipedia.org/wiki/Ozonosfer, son erişim: 02.04.2019 - 14:30
sihirlifasulyeler.com/bilim/ozon-tabakasini-neden-tamir-edemiyoruz, son erişim: 02.04.2019 - 14.45

Benzer İçerik
Görmeniz Tavsiye Edilir
Bu içerikler konuyla bağlantılı/benzer içeriklerdir.

Ozon Nedir? Ozon Tabakası Nasıl Oluşur?

Kitap Kategori: 

Ozon tabakası diğer adıyla Ozonosfer, Stratosferin üst kısmında bulunan tabakadır. Ozon Tabakası Güneş'ten gelen morötesi ışınlardan olan UV-B ve UV-C gibi zararlı ışınları tutar. Ozon tabakasının bu işlevi hayati açıdan çok önemlidir. Çünkü UV-B ve UV-C ışınları ölümcüldür.

Ozon gazını oluşturan moleküller, üçer oksijen atomundan; oksijen gazını oluşturan moleküllerse, ikişer oksijen atomundan oluşur.

Bölüm 3: Madde Dönüleri ve Çevre Sorunları (Ozon Tabakası) Konu Özeti - Enerji Dönüşümleri ve Çevre Bilimi

Kitap Kategori: 

Ozon (O3) üç adet oksijen atomundan oluşan şeffaf bir gazdır. Ozon tabakası stratosferin üst kısmında bulunan tabakadır. Bu tabaka Güneş’ten gelen zararlı ultraviyole ışınlarını tutar.

Yeni yorum ekle

Detaylı İçerik Arama

Sonuçları görmek için UYGULA butonuna tıklayınız.

Zircon - This is a contributing Drupal Theme
Design by WeebPal.